Suszenie drewna je procesem długotrwałym, którego staranne przeprowadzenie decyduje o jakości produktów tartacznych. Sprawdź, co robimy, by były one wysokogatunkowe.

Proces suszenia, który szczegółowo omawiamy w innych artykułach na naszym firmowym blogu: „Metody suszenia tarcicy, cz. 1„, oraz „Metody suszenia tarcicy, cz. 2„, wymaga od nas należytej uwagi i skrupulatności, byśmy w jego efekcie uzyskali drewno świetne pod względem estetycznym oraz o doskonałych walorach konstrukcyjnych,

Anizotropowość drewna a proces jego suszenia

To, że drewno jest anizotropowe oznacza tyle, że jest materiałem niejednolitym, niejednorodnym – jak już wspominaliśmy – pod względem budowy fizycznej i chemicznej, która uzależniona jest od gatunku i charakterystycznej dla niego wilgotności.

Zaraz po ścięciu drewno nie może być wykorzystywane w celach przemysłowych, ponieważ jest zbyt wilgotne. Wraz z naturalną utratą wody drewno zmienia swoje wymiary. Tego typu fluktuacje w budownictwie są niedopuszczalne. Dlatego do konstrukcyjnego wykorzystania dopuszczane jest tylko drewno wysuszone, o stabilnej, niezmiennej strukturze. Suszenie musi się więc odbywać w sposób, który nie obniża jakości tarcicy, czyli w wysokiej temperaturze, a ze względów ekonomicznych – w krótkim czasie.

Zmiany wymiarów i kształtu drewna tarcicowego wynikające z jego naturalnych właściwości

Drewno zmienia swoje wymiary w sposób naturalny w następujących okolicznościach:

  • zmniejszenie wilgotności drewna powoduje, że zmniejsza ono swoje wymiary, co wiąże się z podstawową cechą drewna, jaką jest higroskopijność;
  • w procesie kurczenia i paczenia, za które odpowiedzialna jest „anatomia” drewna na poziomie mikroskopowym.

Kiedy drewno wysycha, zachodzą w nim procesy o charakterze desorpcyjnym, a kiedy jest po wysuszeniu przez długi okres czasu składowane, ulegają one relaksacji, która może prowadzić do powstania odkształceń trwałego typu. Gdy następuje ponowne podniesienie wilgotności, takie drewno ma mniejsze możliwości spęcznienia. W następstwie procesu suszenia drewno: kurczy się, paczy, pęka.

Klasyfikacja wad tarcicy powstających w czasie jej suszenia

W zależności od tego, jak opisane poniżej defekty są zaawansowane, drewno może utracić walory estetyczne bądź konstrukcyjne.

1. Spaczenia

To, że drewno paczy się, co oznacza, że w drewnie powstaje odkształcenie pod wpływem niezrównoważonych naprężeń desorpcyjnych. Wpływ ma na to budowa celulozy: do paczenia dochodzi wtedy, kiedy wchłonięta przez drewno woda dostaje się pomiędzy budujące celulozę micele, powodując ich rozsunięcie. Paczenie przybiera formę:

  • krzywienia się tarcicy,
  • wichrowatość,
  • łódkowatość.

WAŻNE: Niedbale przeprowadzony proces suszenia potęguje paczenie.

PRZECIWDZIAŁANIE: możliwości w tym zakresie są ograniczone i sprowadzają się do przestrzeganie podstawowych wytycznych; przypomnijmy tylko: przechowywane stosy tarcicy należy składować na równym podłożu, tarcicę należy przekładać elementami o takiej samej grubości, zachowywać taką samą odległość między nimi, przechowywanie w dwuczołowych sztaplach; stosowanie nacisku na górnych warstwach stosu.

2. Pęknięcia desorpcyjne

POWSTAWANIE: Drewno pęka w wyniku naprężeń desprpcyjnych działających rozciągająco. Drewno pęka w tych miejscach, gdzie sąsiadują przyrosty, w promieniach rdzeniowych, na granicy drewna wczesnego i późnego, czyli tam, gdzie jego tkanka jest najsłabsza.

Niekiedy pęknięcia typu powierzchniowego powstają w czasie składowania zaraz po przetarciu, w czasie transportu, czyli przed właściwym suszeniem. Co oznacza, że na jakość tarcicy największy wpływ ma sposób jej wczesnego składowania.

WAŻNE: Szczególnie na pękanie podatne jest drewno z gatunków liściastych.

PRZECIWDZIAŁANIE: dwuetapowe suszenie: najpierw w szopach do osiągnięcia wilgotności na poziomie 25%, później w suszarkach; takie przecinanie kłód, w wyniku którego elementy poddawane suszeniu nie będą zawierały promienia rdzeniowego w ogóle lub tylko jego połowę.

3. Wadliwa wilgotność

Mamy do czynienia z tym defektem, kiedy tak w całej partii, jak i w pojedynczych jej sztukach drewno ma wilgotność o nadmiernie zróżnicowanym poziomie. Oczywiście pewnego stopnia zróżnicowanie wilgotności jest nieuniknione i naturalne. Jednak, by jednolicić walory materiału drewnianego, ustalone zostało kryterium nazywane rozrzutem wilgotności końcowej, które obejmuje minimalną i maksymalną wilgotność drewna. Dla przykładu: niemiecka norma TGL 500 przyjmuje za dopuszczalny rozrzut do 2% dla drewna dobrej jakości przy średniej wilgotności 10%.

WAŻNE: szczególnie niekorzystnie zróżnicowanie wilgotności odbija się na twardych gatunkach liściastych, co powoduje ich paczenie i nadmierne kurczenie w dolnych partiach.

PRZECIWDZIAŁANIE: zaleca się formowanie jak najbardziej jednorodnych załadunków suszarek, czyli tarcicy wyprodukowanej w podobnym czasie, posortowanej przed suszeniem.

stos drewna w podlaskim tartaku

Stos drewna

4. Naprężenia resztkowe

Nawet jeśli po przejściu procesu suszenia drewno ma równomierną na przekroju wilgotność, jego tkanka pozostaje w stanie naprężenia, który rozkłada się następująco:

  • naprężenia rozciągające w środkowej strefie,
  • naprężenia ściskające w strefie zewnętrznej.

Tarcica rozcięta w tym stanie na elementy mniejsze, będzie się odkształcać, czemu nie da się zapobiec w żadne mechaniczny sposób.

WAŻNE: Wyższe naprężenia występują w drewnie twardym oraz w tym suszonym w intensywniejszy sposób.

PRZECIWDZIAŁĄNIE: Po właściwym okresie suszenia drewno należy poddać obróbce wyrównawczej, w wyniku której wilgotność na przekroju zostanie zniwelowana, co w konsekwencji usunie naprężenia resztkowe.

5. Wyciekanie żywicy

Wyciekanie żywicy charakterystyczne jest dla gatunków iglastych suszonych. W temperaturze 70 st. C żywica mięknie, a w 80 st. C zaczyna płynąć. Powstanie tej wady wiąże się z niedopatrzeniami procesu suszenia.

PRZECIWDZIAŁĄNIE: Zaplanowanie i przeprowadzanie procesu suszenia o łagodnych parametrach.

6. Rozluźnienie sęków

Do rozluźnienia sęków dochodzi dlatego, że kurczą się one bardziej niż otaczające je drewno. Jeśli są zepsute, mogą ulec obluzowaniu, a nawet wypaść.

PRZECIWDZIAŁĄNIE: łagodne regulowanie parametrów suszącego powietrza.

7. Przebarwienia, zaplamienia

Defekty tego typu są charakterystyczne dla pszczelnych gatunków:

  • sinizna w drewnie sosnowym, za którą odpowiadają grzyby bytujące w świeżym drewnie o wilgotności na poziomie 33-82%; by przeciwdziałać jej pojawieniu się należy odpowiednio układać i sytuować stosy w czasie suszenia naturalnego oraz w suszarkach. W temperaturze powyżej 60 st. C dochodzi do sterylizacji zarodników grzybów znajdujących się w drewnie;
  • plamy atramentowe w drewnie dębowym, powstające w wyniku kontaktu drewna z wodą, która zawiera związki żelaza (może powstać w wyniku skraplania i późniejszego opadania na drewno wody ze stalowych części suszarek lub ze stalowych taśm, spinających pakiety tarcicy);
  • wewnętrzne przebarwienia grubej tarcicy dębowej, które powstają, jeśli drewno jest umieszczone w suszakach od stanu świeżego, a proces suszenia został przerwany, kiedy wewnątrz przekroju tarcica miała zbyt wysoką wilgotność;
  • ciemnobrązowe smugi w przekroju poprzecznym drewna bukowego, będące efektem zaparzenia tarcicy, do którego dochodzi, kiedy komórki miękiszowe, których enzymy odpowiadają za reakcje utleniania, drewna są aktywne zbyt długo. By temu przeciwdziałać, drewno bukowe powinno być poddawane procesowi parowania, który prowadzi do zamierania komórek miękiszowych.

Sposób suszenia tarcicy ma znaczenie dla jej wyglądu i możliwości wykorzystania

Wymienione wyżej defekty mają znaczenie wizualne, nie powodują konstrukcyjnej degradacji tarcicy, chociaż obniżają jej rynkową wartość, jeśli przeznaczona jest do obrotu handlowego. Właśnie dlatego procesowi suszenia i wykorzystywanym do niego suszarkom poświęcamy tyle uwagi.


Informacje pozyskano z:

  • PN-79/D-01011 Drewno okrągłe. Wady,
  • PN-66/D-01100 Wady drewna.